Introductie
Galerie
Kalender
Zijkant
Contact
Achterhuis

Johan Lingier
Groepstentoonstelling Zomer 2013 tegelproject        Lees meer

Solotentoonstelling van zaterdag 7 mei t/m zondag 5 juni 2011


(z.t.) olieverf op canvas © Johan Lingier

RETI(T)LED - Over hoe verhullen net illusies kan onthullen
Kunst, kijken en laten zien zijn een Siamese drieling. Kunst laat zien hoe kunstenaars aspecten van de realiteit doorzien en duidelijker zichtbaar maken. Kunstwerken doen ons op een genuanceerdere en/of kritischere manier naar de wereld kijken en laten vaak verschillende mogelijkheden open waarop ze bekeken kunnen worden. Kijken en laten zien staan ook in het oeuvre van Johan Lingier centraal. Meer nog: zijn artistiek onderzoek spitst zich toe op de menselijke waarneming en reflecteert over hoe ons denken en andere factoren een correcte perceptie van de werkelijkheid onmogelijk maken. Daarvoor gaat Lingier aan de werkelijkheid voorbij. Hij zoekt naar wat erachter schuilt en graaft naar wat zich in het diepe bevindt. Met wat hij ontdekt, construeert hij een nieuwe artistieke realiteit.

In het begin schilderde de kunstenaar minutieus vlijmscherp fotorealisme. De resulterende beelden betekenden meer dan louter een technisch knappe, illusionistische weergave van de foto's die als startbeeld dienden. Veelzeggend in deze context is de term 'hyperrealisme', letterlijk 'meer dan, voorbij realisme', en synoniem voor 'fotorealisme' dat het oog van de kunstenaar reduceerde tot mechanisch cameraoog. Maar waar deze stroming in de jaren '60-'70 stond voor hyperdetaillistische weergave van iets reŽels met uitschakeling van elke subjectieve betrokkenheid, verbeeldde Lingier binnen deze stijl zijn persoonlijke levensfilosofie en eigen visie op schilderkunst. In zelfportretten introduceerde hij zich als reflecterende kunstenaar-filosoof en reflecteerde hij zichzelf ook in letterlijke zin door het doek als spiegelvlak te benutten. Het lange, want fotorealistische schilderproces zorgde voor een alsmaar verdere verwijdering van het realistische startbeeld en mondde uit in een 'kunst'-matigere afbeelding van de werkelijkheid. De idee dat spiegelbeelden slechts illusies zijn, dringt zich in deze context onvermijdelijk op en leidt ons naar kernvragen binnen het oeuvre: 'Hoe verhouden illusie en realiteit zich tot elkaar?', 'Wat is het verschil tussen een reŽel object, een spiegelbeeld en een foto of geschilderde afbeelding ervan?' en 'Welke factoren kunnen onze waarneming van de werkelijkheid vertroebelen?'. Net zoals de illusionistische filosofen is Lingier ervan overtuigd dat alle menselijke waarnemingen illusies zijn. Ook de perspectieven waarin we waarnemen - met tijd en ruimte als belangrijkste parameters - zijn, volgens hem, illusies. In zijn recentste werken zoekt de kunstenaar hoe hij deze problematiek zichtbaar kan maken. De tijdelijke installatie die hij eind 2010 in de Oostendse Oude Post bouwde, verenigde vormelijke en inhoudelijke elementen die als bouwstenen dienen voor zijn jongste schilderwerk. Door zwevende tegels die bekabeling bovenop de originele vloer van de ruimte moesten verbergen weg te nemen en op elkaar te stapelen, was een abstract landschap ontstaan. Wat verbeelding kon er flats en havendokken of torens en vijvers in zien. De installatie was als nieuwe, artistieke ruimte gegroeid uit de ruimte waarin ze werd getoond. Belangrijk is dat de geschiedenis van de ruimte - de oorspronkelijke architectuur en recentere aanpassingen (de zwevende vloer, het valse plafond) - door Lingiers ingreep gelaagd zichtbaar werd in het nu en het fundament vormde voor een nieuwe constructie.

In de kunstenaars nieuwste schilderijen ontdekken we eveneens lagen. Kleuren liggen over elkaar heen. Schilderen wordt zichtbaar als organisch en gelaagd proces. Vaak wordt een figuratieve basis overschilderd met een abstracter beeld. Soms dient een ouder schilderij als grondlaag. Lingiers onpersoonlijke, fotorealistische verftechniek maakte plaats voor meer toeval en een lyrischere penseelvoering. In de bovenste beeldlaag zijn deels transparante, perspectivisch vertekende tegels een terugkerend patroon. Tegelijk verbergen en ontsluieren ze gedeelten van onderliggende beelden. Zo vertoont elk schilderij fragmenten van zijn ontstaansgeschiedenis en een specifieke archeologische gelaagdheid. De ontsluiering blijft fragmentarisch, want verloop van tijd veroorzaakt onvermijdelijk verlies aan informatie. De nostalgische kleuren in de tegellagen lijken het verleden boven te halen. De strakke abstractie en het dynamische perspectief van het raster, maken een lezing als 'toekomstperspectief' mogelijk. Niet alleen lagen uit het verleden of het nu, maar ook niveaus uit de toekomst verschijnen. Vanuit zijn overtuiging dat niets eenduidig is wat het lijkt, doet Lingier ons de tijd meerduidig beleven. Ook in de figuratieve onderlagen ontdekken we verschillende tijdssporen. Futuristische architectuur flitst ons richting toekomst. Kunsthistorische referenties of ouderwets geklede en gekapte personages keren ons naar het verleden. De scheiding van verleden, heden en toekomst is slechts illusie. Toen, nu, straks en later vallen samen. 'Back to the Future' krijgt betekenis.


(z.t.) olieverf op canvas © Johan Lingier

Niet alleen deze archeologische laagverwarring maakt eenduidige lezing van Lingiers kunst onmogelijk. Zijn werk desoriŽnteert ook ruimtelijk. Schilderkunst leent zich hiervoor natuurlijk perfect. Het is het medium bij uitstek om onze waarneming van ruimte te manipuleren: door middel van perspectief wekt een plat vlak optisch de illusie driedimensionaal te zijn. Maar Lingier gaat verder. Architecturale constructies en landschappen die hij op reis, in dromen, uit films, kortom, uit zijn hele leven oppikt, vult hij aan met abstracte vlakken en samplet hij tot imaginaire landschappen waarin elk ruimtelijk houvast ontbreekt. Is de tegelvloer het draagvlak waarop een motorrijder zich verplaatst of zweeft de gedaante erover? Doemt een personage uit een wand op of wordt het er juist door opgezogen? Bevindt een gebouw zich voor of net achter een vlies van abstracte vlakken? En wat wemelt er achter of spiegelt zich in de ramen van het gebouw? Welke vlakken als voorgrond en welke als achtergrond functioneren, blijft onzeker. Hoe langer we kijken, hoe meer vlakken en lagen we ontdekken en hoe complexer de geschilderde ruimte wordt.

In een aantal werken drijft Lingier de ruimte- en tijdsverwarring nog verder door. Vier monochrome doekjes hangen in tegelverband aan de muur. Hoewel ze tegen de wand hangen, doen hun matte kleur en de dikte van hun drager ons eerder denken aan vloertegels dan aan wandtegels. De muur lijkt bekleed met vloerbedekking en wordt zo een beetje vloer. De schilderijen verschijnen als tegels maar worden door verfdruipers langs hun randen in hun identiteit verraden als valse, want geschilderde 'tegels op doek'. De monochromie doet modern aan. De combinatie van wit met bruinrood herinnert aan vervlogen tijden. Met een puzzel van dergelijke 'schilderijtegels' herbetegelt Lingier ook letterlijk de plankenvloer van het achterhuis van de galerie. Zo krijgt de vloer de functie van muur waarop schilderijen worden gepresenteerd. Het feit dat de geschilderde tegels zich naar een centraal vluchtpunt richten, vertekent het werkelijke perspectief van de eigenlijke galerievloer. Net zoals in de 'tegelschilderijen' zijn in de compositie puzzelstukken weggelaten, zodat de plankenvloer eronder gedeeltelijk zichtbaar blijft. Het geschilderde, zwart-witte tegelpatroon dat over de afzonderlijke doekjes doorloopt, doet denken aan de tegellabyrinten die we in middeleeuwse kerken aantreffen en injecteert in dit werk ook een historische dimensie. Waar de kunstenaar delen van de galerievloer met tegels in MDF bevloert, is de laagverwarring compleet: deze simulatie van oude vloertegels komt over de recentere tijdslaag van de echte galerievloer heen te liggen en verstoort zo de volgorde tussen heden, toekomst en verleden.

© Annelies VANTYGHEM

Olieverf op karton © Johan Lingier
'Fragmented images'
Van zondag 12 juli t/m zondag 16 augustus 2009
'Fragmented images' is een schilderijeninstallatie bestaande uit 140 kartons van 20 bij 20 cm. Het werk gaat uit van een foto die tot kleine snippers (2 bij 2 cm) verknipt werd. In willekeurige volgorde werden de fragmenten vervolgens nageschilderd. Door de kleine afmetingen van de snippers en door onderlinge referentie te vermijden, verkrijgen de schilderijtjes elk een autonoom karakter.

De wisselende invloed van het licht op het ogenblik van schilderen, de stemming van de kunstenaar, het aangesneden kleurpalet... doen de rest. Het oorspronkelijke beeld werd hierdoor volledig ontmanteld. Bovendien kreeg de loutere daad van het schilderen de bovenhand op het creëren van een nieuw 'beeld'.

In de eerste presentatie in galerie PinsArt wordt de fragmentatie doorgedreven door de 140 fragmenten te verspreiden over de muren van de galerie volgens een door de computer berekend schema. Tegen de finissage worden enkele delen echter hersamengesteld tot grotere, meer herkenbare fragmenten. De kleur- en detailnuances van de samengebrachte stukken zijn niet te voorspellen en zullen dus zowel voor de kijker als voor de kunstenaar zelf een totale verrassing zijn. Hieruit zal blijken in hoeverre er nog sprake is van enige beeldsamenhang en in welke mate het geschilderde beeld telkens weer een interpretatie van het oorspronkelijke fotografische materiaal is.
Een beperkt aantal fragmenten werd ook op canvas geschilderd.


     
Olieverf op karton 20 x 20 cm © Johan Lingier 2009

Op de tweede verdieping van het achterhuis toont de kunstenaar een groot schilderij 'Position' (2008-2009, olie/doek, 180x270 cm) waarop een bejaard koppel poseert. Hoewel de figuratie zeer gedetailleerd, fotorealistisch is, kom je als kijker weinig te weten over wat hier gaande is. De blik geeft niets prijs over de gevoelens of gedachten van de geportretteerden. Ze nemen wel letterlijk een 'positie', een plaats in, maar wat hun relatie tot de (in contrast vaag gehouden) omgeving is, is niet duidelijk.

Het woord 'position' betekent niet alleen plaats, maar ook een gezichtspunt, een houding. Ook op dat vlak laat het beeld weinig los. Er rest de toeschouwer niets dan zelf een standpunt in te nemen: een standpunt ten opzichte van de betekenis van het beeld, de waarachtigheid ervan en ook ten opzichte van de eigen, bij het schilderij ingevulde gedachten.

"Position" olieverf op doek © Johan Lingier 2009
www.joyjoyjoy.be